İNCELEME MAKALESİ · SİNEMA VE GRAFİK TASARIM

SQUİD GAME

Natig Misirzade · İstanbul, Mart 2024

T.C. İstanbul Ticaret Üniversitesi · İletişim Bilimleri Enstitüsü · Sinema Tezsiz Yüksek Lisans Programı

İhtişamlı Bir Yolculuk: Ölümcül Oyunun Görsel Tasarımı “Squid Game”

Ders: Popüler Kültür · Dr. Öğr. Üyesi Muhammed Emin Albayrak

Özet

Squid Game / Игра в кальмара / Kalamar oyunlar, Bir hikayeyi anlatmanın birden çok yolu var. Senaryo da bunlardan biri. Ama bu dizi sadece bir senaryo sadece renkler, şekiller ve daha karmaşık tasarım desenleriyle değil. iletişim kurmayı seçti.

Tabiki de bu büyük bir ifşa değildir. Ama internette bu kadar gönderi görmek, blok başlığı , tweet ve oyun kurallarıyla orda olan grafik ve tasarımlardan analiz yapan kazanmanın yollarını arayan tik tok videoları görmek paha biçilmez. Dizide yer alan oyunlar ve oyunlarda kulallınlan grafikler tasarımlar hemen her ülkeye yayıldı. Hatta dalgona şekeri yapımı ve şekerde yer alan çizimi tıpkı oyundaki gibi kırmadan çıkarma challenge ı başta Tiktok olmak üzre, pek çok mecrada kendini yer buldu.

Genel olarak Squid Game, mimarinin nostaljiden neşeye, huzursuzluktan dehşete kadar çok çeşitli duyguları ortaya çıkaracak şekilde nasıl tasarlanabileceği konusunda ilgi çekici bir örnek olay çalışması oluşturuyor. Kalamar Oyunu, masumiyetin kaybına dair şiirsel bir yorum veya kapitalizm ve onun yozlaştırıcı etkisi üzerine bir siyasi hiciv parçası olarak görülebilir. Her iki durumda da dizinin kültürel etkisine şüphe yok ve bu büyük ölçüde Chae'nin mimariyi hikaye anlatımı için güçlü bir araç olarak kullanma becerisi sayesinde.

Squid Game'in ikinci sezonunun geleceği kesin gibi görünse de, bu dehşet verici ama muhteşem seride gelecekteki dizinin garafik tasarımlarını incelemeyi sabırsızlıkla bekliyoruz! Oyunlar devam etsin...

Anahtar kelimeler: Paradokslar çemberi, Sembolizm, Görsel Tasarım, Renk Kullanımı, Atmosfer, Gerilim, Netflix

Görsel Semboller ve Tasarım Dili

Dizi boyunca, oyuncuları işe almak için verilen kartlarda, gardiyanların maskelerinin başlığında daire, üçgen ve kare şekilleri üçlüsü sıklıkla görülür. Bunlar, çocukların Squid (Ojing-eo) oyununun oyun alanıyla ilişkili şekillerdir. Ayrıca, kompleks içindeki muhafızların makamların, rütbelerin temsil etmek için kullanılırlar. Bir karınca kolonisi ile yapılan karşılaştırmadan sonra, daireli muhafızlar işçiler, üçgenler askerler ve kareler yöneticiler olarak kabul edilir. (Rowley, 2021)

Üstelik karakterler gibi oyunlar ve tasarlanan grafiklerde gelişiyor; git gide dahada acımasız olacak şekilde tasarlandılar. Daha fazla kurban ortaya çıkması anlamına gelmiyor bu (ilk oyun iki yüzden fazla ölü ile başı çekiyor), oyuncuların oyunları kazanabilmeleri için her defasında daha vicdansiz olmaları anlamına geliyor. İlk oyunlarda her bir oyuncu başka biri için endişelenmeksizin oyunu kazanmaya odaklanmıştı.

Diğerlerinde ise gruplar oluşturulmuş. Kazanmak için diğer ekip üyelerinin ölmesinin sorumluluğunu üstelenmek zorundasın. Finalde en son oyunlarda doğrudan kendini diğer insanları öldürürken bulursun ve bazen bu kişiler bizzat senin kendi takım arkadaşlarındır.

Renkli setler ve kostümler, bir fantezi dünyası gibi görünecek şekilde tasarlandı. Oyuncuların ve askerlerin her biri, bireysellik duygusunu azaltmak ve iki grup arasındaki farkı vurgulamak için farklı bir renk giymektedirler. Oyuncular tarafından giyilen yeşil eşofmanlar, trainingbok (Korece: 트레이닝복) olarak bilinen, 1970'lerin atletik giyiminden ilham almıştır. Romanizasyonda daire Latin harfi "O" olarak, üçgen "J" harfinin bir parçası olarak ve kare "M" olarak gösterilir. "OJM", Korece'de "Kalamar Oyunu" anlamına gelen Ojing-eo Geim baş harflerinin romantizasyonudur. (Rowley J., 2021)

Squid Game'in gerçeküstü merdiveni; M.C. Escher'in “Görelilik” eseriyle görsel ilişki.

Labirenti andıran koridorlar ve merdivenler, Maurits Cornelis Escher'in Görelilik de dâhil olmak üzere dört boyutlu merdiven çizimlerinden ilham aldı. Yapım tasarımcısı Chae Kyoung-sun, görünüşte sonsuz olan bu merdivenlerin “yarışmacılar için bir tür esaret” olduğunu göstermişler. Arena, yurt ve idari ofis arasındaki karmaşık tünel ağını, karınca kolonilerinden ilham almıştır. Kisho Kurokawa'nın Ginza, Tokyo'daki Nakagin Kapsül Kulesi'ndeki kapsül birimlerini anımsatan, oyunun arkasında görünüşte meçhul ve isimsiz işçilerin her biri için ayrı odalar, bir “yaşam makinesinin” steril bir damıtılması olarak görülebilir. Sıkışık, keşiş benzeri dekorlara sahip ve katı bir düzen ile aşılanmış birimler, işçiler arasında sorgusuz sualsiz itaati ve uyumu teşvik etmek ve bireyselliklerini basit bir sayıya indirgemek için ideal bir mekanizmadır. Aslında bu anonimlik, oyuncuların işçilere karşı hissettiği korku duygusunu sürdürmek için çok önemlidir.

Squid Game'deki VIP alanı, serinin sonuna yaklaşana, VIP'ler içeri girene ve oyunların gerçek izleyicileri oldukları gösterilene kadar açıklanmaz. Gösterişli bir aşırılık ve dekorasyona neredeyse tatsız bir yaklaşım getiren VIP alanı, Oh Il-nam'ın ölüm döşeğinde söylediği sınırsız miktarda paraya sahip olduğu ancak onu nereye harcayacağını bilmediğinin yüksek ve net bir tezahürüdür.

Bu alanın mimarisi ve iç tasarımı, Öncü Adam'ın zemininin kıyaslandığında incelikli görünmesini sağlıyor. VIP'lerin sergilediği neredeyse hayvani eğilimlerin bariz bir metaforu olan orman temalı oda, vücut boyasıyla kaplı insan mankenlerle kaplı ve ışığın dokunduğu odanın her köşesinden parlaklık yansıyor. Döşemeler de, aşırı hoşgörülü VIP'lerin cüppelerine benzer şekilde hayvan baskılarıyla süslenmiş; sanki onları günahlarında yok edecekmiş gibi, mücevherlerle süslenmiş hayvan şekilli maskeleri ise onlara anonimlikten daha fazlasını veriyor.

Normalde loş bir şekilde aydınlatılan bir odada göze çarpan parlak kırmızı zeminler, bu alanın tam bir korku odası görünümünü tamamlıyor.

Bilindiği gibi tüm oyunlar Kore çocuk oyunlarından esinlenmiştir. Bazıları tüm dünyada aynıdır; halat çekme gibi kuralları, stratejileri, grafik tasarımı ve tabii ki kazanma şekilleri birbirine benzer. Yatak ve merdivenler başlangıçta depo rafları gibi görünecek şekilde düzenlenmişti, ancak bölümler ilerledikçe ve bu mobilyalar derme çatma savunma olarak kullanıldıkça, kırık merdivenler ve merdivenler görünümü aldılar ve bu oyuncuların çıkış yolu olmadan kapana kısıldıklarını ima etmektedir.

Sekizinci bölümde yer alan akşam yemeği sahnesi, Judy Chicago'nun sanat enstalasyonu “Akşam Yemeği Partisi”nden esinlenmiştir. Oyunların gerçekleştiği birçok alanın duvarları, René Magritte'in “The Empire of Light” serisinden esinlenerek gökyüzüne boyanmıştı. (Money, 2021)

Renkler

İlk sahnelerden biri olan ve aslında tüm hikayeyi başlatacak bir sekansa bakalım. Tren istasyonunda başrol oyuncumuzu oyuna davet eden kişi elinde iki zarf tutuyor. Mavi zarf ve kırmızı zarf. Milyonlarca renk varyasyonu varken neden hep mavi ve kırmızı? İşte burada psikoloji devreye giriyor. Aslında yıllardır bilinen ve renklerin insanlar üzerinde ne tür psikolojik çağrışımlar yaptığını anlatan kaynaklar var. Eğer tasarım yaptıysak muhtemelen çok defa gördük.

Her programda her araçta olan renk çarkına baktığınız zaman bu iki renk hep karşı karşıyadır. Birbirlerinin zıt renkleridir. Renklerle mesaj verilmeye devam ediyor. Kırmızı uyarıcı ve tehlikeyi simgeler. Durdurucu güç olarak dizide yer alıyor.

Oyunlar ve Mekânlar

Oyun 0 — Ddakji / Kâğıt çevirme

Resmî olarak kalamar oyunlarının bir parçası olmasa da oyuna alım görevlisinin test ettiği bir çocuk oyunudur ve kendine ait bir bölümü hak eder. Bu oyunla ilgili ilk fark ettiğimiz şey bize taso oyununu anımsattığıdır. Bir diğerinin üstüne oyun kartı atıp (buradakinde kâğıttan yapılmış iki adet mavi ve kırmızı zarf) alttakini ters yüz etmekten ibarettir.

Oyun I — Kırmızı Işık, Yeşil Işık

Gerçek Squid Game'deki ilk oyun neredeyse bizim çocuk saklambaç oyunumuzun aynısıdır. Tabii burada, gözlerinde kameralar sayesinde oyuncuların hareketlerini takip eden ve hem çocuksu hem korkunç görünümüyle dizinin ikonu hâline dönüşen büyük bir oyuncak bebekle oynamaktadır.

Yaklaşık bir futbol sahası kadar geniş bir alanda oynanır (ben bu dizinin çok hayranıyım bu şekilde hesapladım), yani 90-120 metre genişliğinde bir alanda. Bir noktada oyuncak bebek ve diğer her yerde oyun oynatılanlar durur. Benzer şekilde, dev oyun alanı ekipmanı kullanan dalgona oyunu seti, oyuncuların çocukluklarına dair anılarını uyandırmak içindi ve Koreli çocukların arkadaşlarıyla dalgona oynadıkları ortak bir yerdi. Üst köşede zaman aracı yerleştirilmiş. Oyuncuların amacı, 5 dakika içinde koşup oyuncak bebeğin durduğu bitiş çizgisine varmaktır. Tüm bunlarla birlikte, oyundaki gerçek düşman aslında zamanın kendisidir. 5 dakika oyunun toplam süresidir.

Robot bebek 1970'lerde ve 1980'lerde Kore ders kitapları Chul-Soo ve Young-hee'nin kapaklarında görünen bir karakter olan Younghee'den ve saç stilinden esinlenilmiştir. Saç stilini Hwang'ın kızından ilham aldı. Oyuncak bebek, Güney Kore'nin ulusal çiçeği olan ebegümeci syriacus'a atıfta bulunarak Korece “Mugunghwa Çiçeği Açtı” şarkısını söylüyor. Chae'ye göre, bu tanıdık karakterin kullanımı, çocukluk anılarını ve oyunculardaki rahatsız edici korkuyu yan yana getirmeyi amaçlıyordu.

Hindistan'daysa trafik kurallarına uymaya yönelik gerçekleştirilen bir sosyal sorumluluk projesinde, “Kırmızı Işık, Yeşil Işık” oyunu kullanılarak farkındalığın arttırılması sağlandı.

Bunların yanı sıra oyunların oynandığı alanlara benzer çeşitli mekânların açıldığı, yarışmacıların giydikleri kıyafetlerin üretiminde ve satışında gerçekleşen ivmenin dudak uçuklatan boyutlara ulaştığı da bilinen bir gerçek. Bunun en güncel örneği sanıyorum Fransa'da olmuş. Diziye ait kıyafetlerin satıldığı ve oyunların oynanabileceği alanları da barındıran bir mağazada büyük bir izdiham yaşandı. Sosyal medyada dönen videolara baktığımızda, kapı önünde 500'den fazla insanın sıra beklediği görülebiliyor. Tüm bunlar ilk elden gözümüze takılanlar. Küresel kapitalizmin sınıfsal ayrımı giderek keskinleştirilmesi, yoksulluğun her geçen gün artması ve insanların beşikten mezara kadar borçlu şekilde yaşamaları neredeyse bir kader hâlini almışken, Squid Game'in bu global sorunu merkezine alarak sınıflar arası ve sınıf içi şiddeti çok yönlü gerilimlerle işlemesi ve bu güç mücadelesinin dünya çapında bu kadar karşılık bulması önemli bir göstergedir sanıyorum.

Oyun II — Ppopgi (Dalgona Şekeri)

İkinci oyun, oyuncuların Petek Oyunu oynamaya zorlandığı bir oyun alanında oynanır. Ppopgi dizide gördüğümüz şeker kurabiyelerinin ismidir. Unutulan birçok Kore geleneği gibi, işlenmesiyle tüm dünyada tekrardan ortaya çıkması sağlanmıştır. Gerçek şeker kalıbı nesneleri yapıldı. Her gerektiğinde şekerden nesneler, dekorlar yaptık. Kalamar oyunundan da yeni üçgen, daire, yıldız, şemsiye ve kare kalıplar yapıldı.

Çocukluğumuzda her şeyin yanı sıra çok küçük olduğumuz hissini geri getirmek için oyun alanı ve içindeki kaydıraklar, kanatlar gibi unsurlar yetişkinler için bile devasa boyutlardaydı. Biz küçükken oyun alanı çok büyük görünüyordu, bu yüzden yetişkinler için dev bir oyun alanı inşa etmişler. İlk arenada olduğu gibi oyun alanını çevreleyen duvarlar yine sahte gökyüzü ile boyanıyor. Bu sefer karikatürize bulutlar ve güneş, tasvirlerinde daha açık bir şekilde çocuksu; belki de oyuncuların normal dünyadan Squid Game'in çarpık gerçekliğine doğru inişlerinin devam ettiğini gösteriyor. Dahası, çevredeki duvarlar oyuncuları orijinal gerçekliklerinden Squid Game'in daha ürkütücü dünyasına taşımak için çocuklar tarafından boyanmış gibi.

Detaylarla ve renklerle dolu önceki tüm setlerin aksine, oyuncuların üçüncü ve dördüncü oyunlardan önce beklemesi gereken bekleme salonu dümdüz beyazdır ve görünürde sonu veya başlangıcı yoktur. Rüya gibi bir alan yaratmak istemişler; oyuncuların geçtiği, sanki farklı bir dünyaya girmiş gibi hissettikleri bir alan. Bundan sonra ne olacağını bilmeden beyaz bir odadan gelen bir çeşit huzursuzluk hissi yaratmaya çalışmışlar.

Kıvrımlı duvarları ve harika aydınlatması, Zaha Hadid'in Haydar Aliyev Merkezi'nin veya Santiago Calatrava'nın Dünya Ticaret Merkezi PATH İstasyonu'nun iç mekânlarını yansıtıyor.

Oyun II B — Gece Dövüşü

Ddakji oyunundaki gibi, bu da asıl oyunlardan biri değildir, fakat ben onu da dahil ediyorum. Ne de olsa Lider tarafından planlanmış ve amacı da en zayıfları ortadan kaldırmak; kaybedenler “elenmiş” olarak kabul edilmektedir. Şişenin üzerinde üçgen, kare ve daire tasarım edilmiştir. Aslında şişe insanı temsil ediyor ve yere dökülen su onun kanıdır. Şişenin üzerindeki tasarım suçluyu gösterir. Bir taraftan da daha yeni baş verecek hadiseyi duyurmuşlar gibi düşünebiliriz.

Gardiyanların geri kalanı perde arkasından sessizce izlerken, oyuncuların hepsi ölümüne dövüşürken, kan dökülürken korku içinde çığlık atarken, ışıklar kâbus gibi bir sırayla titriyor. Oda ilk tüm karanlık, sonra ışıklar titriyor, sonda tam açılır. Birbirlerine zıt renkleri kullanmışlar: siyah ve beyaz. Karanlık zor yollardan çıkıp beyaz aydınlık yola çıkışlarını, ama bu karanlık yollardan nedense herkesin aydınlık yola çıkmayacağını da anladık.

Oyun III — Halat Çekme

Üçüncü oyun Batı'da çok iyi bilinen bir oyundur. Hatta Antik Mısır'da bile oynanan dünyanın bilinen en eski oyunlarından biri olarak kabul edilir. Özellikle Büyük Britanya'da 1900-1920 yılları arasında olimpik bir spor olacak kadar büyük bir geleneğe sahiptir. Dizide bu tasarımın ana konsepti “yolda terk edilmiş insanlar”dır.

Bu oyunun çekim seti Squid Game'in en büyüklerinden biri. Oyun alanı benzeri arenalara sahip önceki iki oyunun aksine, bu oldukça endüstriyel ve karanlık. Ancak platformun kenarlarındaki sarı köprüler çocukların oynadığı renkli inşaat oyuncaklarına benziyor. Terk edilmiş ve sokaklarda yaşamaya zorlanmış insanlar. Bu insanların dağlar kadar borcu var, bakmaları gereken aileleri var ama gidecek yerleri yok. Aynı tasarım konsepti, kemer şeklindeki tünel girişi şeklindeki büyük yatakhanede de kullanılıyor. Bu oyunun setine gelince, konsept yol şeklinde gerçekleştiriliyor. Yol şeklindeki oyun halkası, katılımcıların yollarını kaybedip yola atılmaları karşısında hissettikleri umutsuzluğu ifade etmek ve yere atılmalarının dramatik etkisini en üst düzeye çıkarmak için 30 metrelik çelik yapının üzerine asfalt zemin kurulmuş.

Platformları destekleyen parlak sarı köprüler, hepimizin aşina olduğu çocukların oynadığı inşaat oyuncaklarına benziyor. Geniş açılar ölçeklerin çarpıtılmasına hizmet ederek tüm yapının mimari ölçekli bir model gibi görünmesini sağlar ve oyuncuları minik, oyuncak benzeri heykelciklere indirger. Yine Kalamar Oyunu katılımcılarının çevreleri tarafından küçültüldüğünü görüyoruz.

Oyun IV — Gganbu (Bilye)

Bu oyun Batı'da da bildiğimiz diğer bir oyun. Ya da çoğul olarak oyunlar diyelim, çünkü istisna olarak dizide her bir katılımcıdan eşinin bilyelerini şiddete başvurmadığı sürece arzu ettiği şekilde elde etmeleri istenilmiştir.

Bu oyun “Gganbu” teması üzerine inşa edilmiştir. Gganbu yakın ve güvenilir arkadaşlar anlamına gelir ve parmakla söz vererek Gganbu'yu birbirinizle arkadaş yapabilirsiniz. Dördüncü oyunun seti katılımcılardan birinin anılarının hikâyesini, küçük nostaljik rahatlık hisslerini kışkırtmak için tasarlanmıştı. Her biri bir tiyatro oyununa sahne olan sokakların farklı kenarları olarak karşımıza çıkıyor. Bu tasarımın anahtarı düz yüzeyleri katmanlayarak derinlik hissi yaratmaktır. Düz yüzey elemanları olarak eski çok aileli evlerin ortak çatı tasarımı veya mermer, paslı kapı ve hatta yakından bakarsak kapı plakası… kimi tüm unsurlarda detaylar var. Atmosferi daha da zenginleştirmek için arka planda koyu kırmızı bir gün batımını tercih etmişler.

Oyun V — Cam Köprü

Seksek oyununun uzak bir türüyle karşılaştırılırsa da bu, bir çocuk oyunundan esinlenerek oluşturulmuş tek oyundur. Fakat oyunda bulunmasının tek sebebi bence hepsinden daha çarpıcı olmasıdır.

Oyun, oyuncuların sadece yarısı temperlenmiş cam panellerden oluşan bir köprüyü geçmeye zorlandığını görüyor. Eğer bir oyuncu sertleştirilmemiş bir panele basarsa, kaçınılmaz olarak düşerek ölecektir. Köprü, sirk veya Vegas kumarhanesine benzeyen yanıp sönen ışıklarla tiyatro benzeri bir alanın içinde asılı duruyor. Köprü, kat kat perdelerle çevrili devasa bir çadırın ortasında yer alıyor. Renk paletinde 70'li ve 80'li yılların canlı yeşil ve moru yer alırken, lunaparkta yaygın olarak kullanılan parlak renkli aydınlatmalar da ihtişamı artırıyor. Buradaki mimari bir performans olarak görülmek üzere tasarlandı; bu oyun için çok sayıda “VIP” seyircinin mevcut olduğu göz önüne alındığında bu mantıklıdır.

Oyun VI — Kalamar Oyunu

Son oyun, bazı karakterlerin çocukluklarını hatırlatırken, günümüzde fazlasıyla şiddet içerdiğinden dolayı oynanmayan, dizinin başında izlediğimiz Kalamar oyunudur. Orijinal versiyonunda dört beş kişilik ya da daha fazla kişiyle oynanıyor, fakat dizinin sonunda görüyoruz ki katılımcılar, tabii ki, yalnızca iki oyuncu.

Domuz Kumbara / Bank

Alanın tavanından sarkan şeffaf kumbara, oyuncuların yarışma boyunca her şeyin başıdır; aslında yarışmacıların kendi insanlıklarını terk etmelerinin ve finale vaat edilen büyük zenginliklerin peşinde birbirlerine düşman olmalarının ardındaki itici güçtür. Oyun ilerledikçe, alan yavaş yavaş yatak takımlarından boşaltılır ve ölen yarışmacıların kaybının azaltılması sırasında önceki aşamaların ipuçlarını içeren piktogramlar ortaya çıkar.

Pandemi sürecinde insanlar daha da sabırsızlıktan şişmiş, psikolojik durumları hiç de iyi değildi. Bu domuz kumbara aynısını temsil ediyor. İçerisinde olan paranın üzerinde aynı tasarım yapmışlar.

İlk oyunda (Kırmızı Işık, Yeşil Işık) oynandığı alan, o zaman bulunan insanların ölmesini bir daha kanıtlaması için seçilmiştir. Ayrıca ilk sahnelerden beri gördüğümüz yatakhanenin tasarımında da ufak oyunlar var. Oyunlar var derken dizide oyuncuların oynadığı oyunların bir özeti var. Bu şu anlama geliyor: Her şeyi en ince detayına kadar planladım. İşte başarının bir başka sırrı da bu olabilir. Ben kendim bu dizide tasarımcı olarak çalışma fırsatı çıksaydı mesajı başka hangi yollarla verirdim sorusu aklımda hâlâ dolaşıyor. Hikâye anlatmak için yalnızca senaryo, oyuncular ve iyi bir kurgu ve montaj sürecini mi tercih ederdim yoksa renkleri, şekilleri, mekânları, belki müzikleri de bir iletişim aracı olarak kullanır mıydım?

Kaynakça

Money, T. (2021). René Magritte'in The Empire of Light. Akşam Yemeği Partisi', 4-5.

Rowley, J. (2021). What The Symbols On The Workers' Mask Really Mean In Squid Game. Looper., 2-3.

Wikipedia. (1970-1980). Chul-soo ve Young-hee'nin kapaklarında görünen bir karakter olan Younghee'. “Mugunghwa Çiçeği Açtı”, 5-6.